مشغول كند از آن . مجاهد گفت ، معنى آن است كه : چون وحى دير شدى بر رسول - عليه السّلام - او تمنّاى وحى كردى ، شيطان در آن ميانه او را وسواس ( 1 ) ، دل مشغولى ( 2 ) كردى كه وحى منقطع شد ، خداى تعالى نسخ آن كردى به انزال آيات محكمه ( 3 ) ، و اين وجهى قريب است . ابو علىّ الجبّائى گفت : مراد به اين ، آن است كه : رسول را - عليه السّلام - اوقاتى سهو افتادى در قراءت ، و اين سهوى باشد كه آدمى از آن خالى نباشد ، و اين بر پيغامبر ( 4 ) روا باشد الَّا ( 5 ) كه بسيار شود و متواتر به حدّ آن كه ( 6 ) مودّى باشد با نفرت ، و اين سهو به وسوسهء شيطان بود ، خداى تعالى زايل كردى آن را به احكام آيات در دل رسول - عليه السّلام . و حسن بصرى گفت ، در تأويل آن ( 7 ) قول كه ايشان گفتند در باب سورة و النّجم كه : اين ، رسول - عليه السّلام - گفت ( 8 ) ، اعنى : تلك الغرانيق العلى منها الشّفاعة ترتجى ، و لكن به ( 9 ) وسواس شيطان ، و مراد آن بود كه : عند كم و على مذهبكم . و بعضى دگر گفتند : رسول - عليه السّلام - اين بر سبيل تهكّم و استهزا گفت عند ذكر الاصنام ، يعنى عندكم و في اعتقادكم ، و اين بر طريق طعن باشد بر ايشان . گروهى پنداشتند كه ( 10 ) از قرآن است ، خداى تعالى بيان كرد كه : آن نه قرآن است ، و منزل نيست از خداى تعالى ، فهذا معنى قوله : * ( فَيَنْسَخُ اللَّه ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ) * . و ابو القاسم بلخى گفت : ممتنع نباشد كه رسول - عليه السّلام - اين كلمه سجع اعنى : تلك الغرانيق العلى ، بسيار شنيده باشد از مشركان . عند آن كه ذكر اصنام مىكرد اين سخن يادش آمد ، شيطان خواست تا به وسوسهء او اين حديث بگويد رسول

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : به وسواس . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : دل مشغول . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : محكم . ( 4 ) . آج ، لب : پيغمبران . ( 10 - 5 ) . همهء نسخه بدلها آن . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : به چندان كه . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : اين . ( 8 ) . آط ، آج ، لب ، مش : گفتى . ( 9 ) . چاپ شعرانى : نه بر .